Zmiana klimatu może wydawać się odległym problemem – związanym z topniejącymi lodowcami, Arktyką czy wydarzeniami, które rozgrywają się gdzieś na drugim końcu świata. Najnowszy European State of the Climate 2025 pokazuje jednak coś zupełnie innego: zmiany klimatu zachodzą bardzo blisko nas, a Europa jest dziś najszybciej ocieplającym się kontynentem na Ziemi.
To nie jest kolejny raport o pogodzie
To kompleksowy, coroczny bilans stanu klimatu Europy. To nie jest prognoza pogody ani pojedyncze badanie dotyczące jednego zjawiska. Łączy dane dotyczące temperatury, fal upałów, opadów i susz, przepływów rzek, pokrywy śnieżnej i lodowej, temperatury mórz, pożarów, a także wpływu zmian klimatu na ekosystemy i społeczeństwa. Dzięki wieloletnim seriom pomiarowym pokazuje nie tylko, co wydarzyło się w 2025 roku, ale również jak szybko zmienia się europejski klimat i jakie są ich konsekwencje.
I właśnie dlatego jego znaczenie jest tak duże.
Europa ociepla się ponad dwa razy szybciej niż świat
W ciągu ostatnich 30 lat średnia temperatura na świecie rosła o około 0,27°C na dekadę. W Europie tempo to wynosiło około 0,56°C na dekadę – ponad dwa razy więcej.
Europa jest więc najszybciej ocieplającym się kontynentem na świecie.
W porównaniu z epoką przedindustrialną Europa ociepliła się już o około 2,5°C. Co więcej, ostatnie 11 lat było jednocześnie 11 najcieplejszymi latami w historii pomiarów.
To nie jest wyłącznie kwestia średniej temperatury. W 2025 roku co najmniej 95% powierzchni Europy odnotowało temperatury powyżej średniej. Fale upałów objęły ogromną część kontynentu – od regionu Morza Śródziemnego aż po Arktykę. Europa doświadczyła również swojej drugiej najbardziej dotkliwej fali upałów w historii pomiarów.
Szczególnie wymowny jest przykład północnej Skandynawii. W lipcu 2025 roku subarktyczna Fennoskandia doświadczyła najdłuższej i najbardziej dotkliwej fali upałów w historii obserwacji tego regionu. W części północnej Norwegii, Szwecji i Finlandii temperatury przekraczały 30°C.
Polska jest w samym środku tej zmiany
Europejska średnia nie rozkłada się jednak równomiernie. Szczególnie szybko ocieplają się Europa Wschodnia, Południowo-Wschodnia i część Europy Środkowej.
W tych regionach tempo wzrostu temperatury w ciągu ostatnich 30 lat wynosiło około 0,5–1°C na dekadę.
To właśnie sprawia, że raport powinien być dla nas czymś więcej niż kolejną publikacją naukową. Polska znajduje się w regionie Europy, w którym tempo zmian jest szczególnie wysokie.
A zmianę tę coraz łatwiej zauważyć bez specjalistycznych wykresów.
Dłuższe i intensywniejsze fale upałów. Mniej śniegu. Okresy suszy przeplatane gwałtownymi opadami. Wysychające rzeki i gleba. Coraz większa presja na lasy i rolnictwo.
To nie są odległe scenariusze. To elementy rzeczywistości, z którą coraz częściej musimy się mierzyć.
Zmiana klimatu to nie tylko temperatura
Jedną z najważniejszych rzeczy, które pokazuje, jest to, że klimatu nie można sprowadzić do jednej liczby na termometrze.
Rok 2025 był jednym z trzech najsuchszych lat w Europie pod względem wilgotności gleby od początku pomiarów w 1992 roku. W maju około połowa Europy była dotknięta warunkami suszy, a około 70% rzek miało przepływy poniżej średniej.
Jednocześnie południowo-zachodnia Europa doświadczyła okresów wysokich temperatur połączonych z wysuszoną roślinnością. To stworzyło warunki sprzyjające rozprzestrzenianiu się ognia.
W 2025 roku w Europie spłonęło około 1,034 mln hektarów – największy obszar w historii pomiarów. Powierzchnia ta była większa niż terytorium Cypru. Emisje z pożarów również osiągnęły rekordowy poziom.
Ciepło także w morzu
Zmiany nie kończą się na lądzie.
W 2025 roku średnia roczna temperatura powierzchni morza w europejskim regionie oceanicznym osiągnęła najwyższy poziom w historii pomiarów – był to już czwarty z rzędu rok z rekordowo wysoką temperaturą. Aż 86% europejskiego obszaru oceanicznego doświadczyło morskich fal upałów. W 36% tego obszaru wystąpiły warunki określane jako silne lub ekstremalne – był to najwyższy odsetek w historii obserwacji.
To ważne nie tylko dla mórz. Cieplejsze morza wpływają na organizmy morskie, siedliska i bioróżnorodność, a morskie fale upałów mogą również współwystępować z falami upałów na lądzie, zwiększając stres cieplny i wilgotność.
Coraz mniej śniegu i lodu
Raport pokazuje również bardzo wyraźne zmiany w europejskiej pokrywie śnieżnej i lodowej.
Wszystkie europejskie regiony lodowcowe odnotowały w 2025 roku ubytek masy lodu. Zmniejszająca się pokrywa śnieżna jest kolejnym elementem tej samej układanki. Mniej śniegu oznacza nie tylko zmianę krajobrazu czy warunków dla turystyki. Śnieg odbija znaczną część promieniowania słonecznego, dlatego jego ubytek może dodatkowo wzmacniać ogrzewanie powierzchni Ziemi.
Zmiany obejmują także Grenlandię. W 2025 roku tamtejszy lądolód stracił około 139 gigaton lodu – ilość porównywalną z około półtorakrotnością całkowitych zasobów lodowych Alp.
To pokazuje skalę procesu, którego skutki nie ograniczają się do jednego kraju czy kontynentu.
Dlaczego Europa ociepla się tak szybko?
Za długoterminowy wzrost temperatury odpowiada przede wszystkim rosnące stężenie gazów cieplarnianych. To jednak nie wyjaśnia, dlaczego niektóre części świata ocieplają się szybciej niż inne.
W przypadku Europy znaczenie mają m.in. zmiany cyrkulacji atmosferycznej, które sprzyjają częstszym i bardziej intensywnym upałów. Ważną rolę odgrywa zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza. Aerozole obecne w atmosferze mogą ograniczać ilość promieniowania słonecznego docierającego do powierzchni Ziemi. Gdy ich stężenie spada dzięki poprawie jakości powietrza, więcej promieniowania dociera do powierzchni.
Kolejnym czynnikiem jest zmniejszająca się pokrywa śnieżna. Śnieg odbija dużą część promieniowania słonecznego. Kiedy jest go mniej, powierzchnia Ziemi pochłania więcej energii i dodatkowo się nagrzewa.
Znaczenie ma położenie geograficzne Europy – jej północna część sięga obszaru Arktyki, który ociepla się najszybciej na całej planecie.
Co to oznacza dla polskiej przyrody?
Dla nas szczególnie ważne jest to, że klimat nie jest czymś oddzielonym od przyrody. Zmiana temperatury i dostępności wody wpływa na warunki, w których funkcjonują lasy, rzeki, gleby, rośliny i zwierzęta.
Las jest jednym z najważniejszych elementów naszej odporności na zmianę klimatu.
Drzewa pochłaniają dwutlenek węgla i magazynują węgiel. Dają cień podczas upałów, pomagają zatrzymywać wodę, chronią glebę i tworzą siedliska dla niezliczonych gatunków.
Ale zależność działa w obie strony. Zmieniający się klimat oznacza większą presję na lasy: wyższe temperatury, susze, pożary, zmiany dostępności wody i warunków życia wielu gatunków.
Dlatego ochrona i odbudowa ekosystemów nie jest wyłącznie kwestią estetyki czy ochrony przyrody. To również inwestycja w odporność miejsc, w których żyjemy.
Dlaczego ten raport powinien nas obchodzić?
ESOTC 2025 jest ważny dlatego, że pozwala spojrzeć na zmianę klimatu z perspektywy naszego kontynentu i naszego regionu.
Nie mówi wyłącznie o przyszłości. Pokazuje zmianę, która już się wydarza.
Nie mówi wyłącznie o Arktyce. Pokazuje, że szczególnie szybko ociepla się Europa.
Nie mówi wyłącznie o średniej temperaturze. Pokazuje konsekwencje dla wody, lasów, rolnictwa, mórz, lodu, pożarów, bioróżnorodności i naszego bezpieczeństwa.
I przede wszystkim pozwala spojrzeć na globalny kryzys klimatyczny z perspektywy miejsca, które znamy najlepiej.
Polski las. Polska rzeka. Pole za naszym miastem. Drzewa przy naszej ulicy. Cień, którego szukamy podczas upału. Woda, której brakuje w glebie.
To właśnie tutaj globalna zmiana klimatu staje się rzeczywistością.
Dlatego dane zawarte w raporcie ESOTC 2025 nie powinny być dla nas jedynie kolejną serią liczb. Są sygnałem, że potrzebujemy zarówno ograniczać przyczyny zmiany klimatu, jak i przygotowywać nasze otoczenie na warunki, które już się zmieniają.
Sadzenie i ochrona drzew nie rozwiążą całego kryzysu klimatycznego. Ale są konkretnym działaniem na rzecz wody, bioróżnorodności, lokalnego klimatu i odporności naszych miejscowości.
Źródło: https://climate.copernicus.eu
