Wilki, niedźwiedzie, dziki – to ich najbardziej boją się osoby wybierające się do lasu. Choć nie zawsze ten strach jest zasadny, to warto wiedzieć jak należy się zachować przy spotkaniu z dzikimi zwierzętami, mówi leśnik i tropiciel wilków, Adam Gełdon.
Katarzyna Kamyczek: Czy las jest miejscem bezpiecznym?
Adam Gełdon: Z pewnością podczas huraganu czy zalegającej okiści na gałęziach, mogącej łamać drzewa, las nie jest najlepszym miejscem do schronienia. Ale pod kątem występowania dzikich zwierząt, polskie lasy są dość bezpieczne, zakładając że zachowujemy się odpowiednio i przestrzegamy prostych reguł. Gatunków zwierząt, które mogą realnie zagrażać bezpieczeństwu, jest w naszych lasach stosunkowo niewiele. Według mnie, jednym z najgroźniejszych zwierząt wcale nie są osławione wilki, tylko kleszcze…
Choroby przenoszone przez kleszcze takie jak borelioza czy kleszczowe zapalenie opon mózgowych mogą być bardzo poważne w skutkach. To zagrożenie jest realne i występuje praktycznie w całym kraju, podczas całego roku i nie tylko w lesie.
A inne niebezpieczne zwierzęta?
W Polsce mamy jeszcze na przykład żmiję zygzakowatą. Jej ukąszenie również może być groźne, zwłaszcza dla dzieci, osób starszych albo w sytuacji, gdy ukąszenie nastąpi w okolicach głowy czy szyi.
Natomiast w debacie publicznej najwięcej emocji wzbudzają duże drapieżniki – przede wszystkim wilki i niedźwiedzie. Często mówi się też o dzikach.
Czy rzeczywiście powinniśmy się ich obawiać?
Do każdego dzikiego zwierzęcia podchodzimy z dystansem, bez względu na gatunek. Z uwagi na swoją biologię i behawior, rzeczywiście niedźwiedzie czy dziki, szczególnie zaskoczone podczas żerowania, w miejscach odpoczynku czy mające pod opieką młode, mogą zachować się nieprzewidywalnie i agresywnie w stosunku do człowieka. Trochę inaczej ma się sytuacja z wilkiem, który zdecydowanie rzadziej wykazuje zachowania agresywne i głównie dotyczy to osobników młodych i silnie oswojonych z człowiekiem na skutek np. celowego lub nieświadomego dokarmiania. Dlatego ataki wilków na ludzi są skrajnie rzadkie w naszym kraju i były to dosłownie pojedyncze przypadki, które należy traktować indywidualnie. Dla porównania, w Polsce każdego roku notuje się około 20 tysięcy ataków psów na ludzi. To są dane dotyczące przypadków zgłoszonych lub zarejestrowanych, więc rzeczywista liczba może być jeszcze większa.
Czyli dzikie zwierzęta raczej unikają ludzi?
Dzikie zwierzęta z natury unikają kontaktu z człowiekiem a każde bliższe spotkanie jest dla nich stresującym doświadczeniem. Dlatego zwierzęta zwykle starają się oddalić, zanim jeszcze człowiek je zauważy.
Jeżeli ktoś chciałby wręcz uniknąć spotkania z jakimkolwiek zwierzęciem w lesie, wystarczy zachowywać się trochę głośniej. Rozmowa, kroki, klaskanie czy wyraźny szelest bądź łamanie gałęzi są dla zwierząt sygnałem, że zbliża się człowiek, więc mają czas, żeby odpowiednio zareagować i spokojnie się oddalić.
W jakich sytuacjach zwierzę może jednak zaatakować?
Najczęściej wtedy, gdy jest chore, zaskoczone, ranne albo silnie zestresowane (np. złapane we wnyki kłusownicze) a człowiek celowo jeszcze podchodzi do takiego zwierzęcia. Do agresywnej reakcji może dojść także wtedy, gdy zwierzę zostało wcześniej oswojone przez człowieka (głównie na skutek dokarmiania) i zatraciło naturalny lęk.
Zdarza się też, że zwierzę jest przyparte do muru bez możliwości ucieczki– na przykład zaplątane w sidła albo uwięzione w jakimś budynku. Wtedy nawet osoba, która próbuje mu pomóc, może zostać pogryziona lub podrapana.
Inną sytuacją jest obrona młodych. Tak zachowują się na przykład niedźwiedzie czy dziki. Wilki (matki) wolą uciec i ewentualnie wrócić po szczeniaki, gdy uznają, że zagrożenie minęło.
Jak należy się zachować, gdy spotkamy dzikie zwierzę w lesie?
Najważniejsza jest jedna zasada: zachować spokój i dystans. Pozwolić spokojnie przejść zwierzęciu, nie wchodzić mu w drogę. Nie wolno podchodzić do zwierzęcia (np. aby fotografować z bardzo bliska), próbować go dotykać, głaskać, ani dokarmiać, nawet jak wygląda na chorego, wychudzonego i wygłodniałego.
Warto też pamiętać, że nawet jeśli zwierzę wygląda na spokojne i zdrowe, nie wiemy, jak zareaguje. Każdy osobnik ma swoje doświadczenia życiowe i swój charakter. Dlatego zawsze w kontakcie z dzikim zwierzęciem, bez względu na to, z jakim gatunkiem mamy do czynienia, zachowujemy szczególną ostrożność.
A jeśli spotkamy duże drapieżniki, na przykład wilka lub niedźwiedzia?
Przede wszystkim nie wolno panikować. Nie należy też odwracać się plecami i uciekać w popłochu. Ucieczka może uruchomić u drapieżnika tzw. instynkt pogoni, nawet jeśli nie miał zamiaru atakować. Poza tym duże drapieżniki i tak biegają znacznie szybciej od człowieka.
Najlepiej spokojnie się wycofywać, powoli oddalając się tyłem, cały czas obserwując zwierzę. Można też mówić głośniej, machać rękami, pokazać swoją sylwetkę – tak, żeby zwierzę wyraźnie rozpoznało, że ma do czynienia z człowiekiem.
Dlaczego to ważne?
Niektóre zwierzęta, na przykład wilki, mają w dzień gorszy wzrok niż ludzie. Z większej odległości mogą jeszcze nie rozpoznawać dokładnie, co widzą przed sobą. Dopiero ruch, dźwięk czy zapach pozwalają im zidentyfikować człowieka.
W zdecydowanej większości przypadków takie spotkania kończą się tym, że zwierzę po prostu odchodzi lub ucieka.
A gdyby jednak doszło do ataku?
Na pewno nie próbować walczyć ze zwierzęciem, bo to może tylko potęgować jego agresję. W takiej sytuacji zaleca się położenie na ziemi w pozycji embrionalnej lub płaskiej brzuchem do ziemi i zasłonięcie głowy, szyi oraz brzucha oraz przeczekanie ataku, który najczęściej trwa dość krótko.
Jeśli spotkamy zwierzę zachowujące się nietypowo np. nie ucieka jak to ma powszechnie w zwyczaju lub podchodzi bądź pozwala do siebie podejść, to warto również próbować udokumentować takiego osobnika robiąc zdjęcia czy filmy telefonem komórkowym, ponieważ może być to cenny materiał dowodowy dla instytucji zajmujących się ochroną dzikich zwierząt czy interwencjami w sytuacjach konfliktowych do dalszych działań.
Ataki dzikich zwierząt na ludzi to oczywiście sytuacje skrajne, które zdarzają się bardzo rzadko w naszym kraju. W praktyce, stosowanie podstawowych zasad ostrożności sprawia, że ryzyko niebezpiecznego spotkania z dzikim zwierzęciem jest naprawdę minimalne.
