Czy sztuka może zmieniać świat? W obliczu kryzysu klimatycznego artyści podejmują niezwykłe działania, by pomóc naturze. Zbierają odpadki drewna i tworzą z nich gigantyczne rzeźby, w miejski krajobraz instalują ogrody deszczowe i zachęcają ptaki do zamieszkania w wiklinowych wnętrzach. Kreatywność łączy się z ekologią, a Ty też możesz się zaangażować. Sprawdź, jak sztuka inspiruje do ochrony naszej planety!
Dbamy o ptaki w miastach
Sztuka może odgrywać kluczową rolę w ochronie środowiska, co udowadnia projekt w Bielsku-Białej. Kolizje ze szkłem stanowią drugą najczęstszą przyczynę śmierci ptaków związanych z działalnością człowieka, a przezroczyste szyby na przystankach są dla nich szczególnie niebezpieczne. Standardowe rozwiązania, takie jak naklejki w kształcie drapieżników, okazują się niewystarczające. W odpowiedzi na ten problem zaprojektowano przystanek, który nie tylko chroni ptaki, ale też wzbogaca przestrzeń miejską. Dzięki artystycznym wzorom autorstwa Wojciecha Kobylińskiego inspirowanym geometrią i motywami ptaków, oraz merytorycznemu wsparciu Dariusza Czernka, powstała wiata, która łączy estetykę z ekologią, udowadniając, że sztuka może realnie wpływać na poprawę życia zarówno ludzi, jak i zwierząt.
Odpoczynek i recykling
Duński artysta Thomas Dambo codziennie zbiera z ulic Kopenhagi odpadki drewna oraz inne materiały, które nadają się do recyklingu. Potem w swojej pracowni tworzy z nich niesamowite rzeźby. Do jego najbardziej znanych prac należą gigantyczne Trolle wykonane z materiałów z recyklingu – ponad 138 z nich powstało na całym świecie, od Atlantyku po Ocean Indyjski, w lasach i na pustyniach. Artysta zbudował także ponad 7 tysięcy domków dla ptaków.
– Moja misja to Waste No More: nasz świat tonie w odpadach, podczas gdy zasoby naturalne się kurczą. Pokazuję, że z odpadów można tworzyć piękne rzeczy. Nadaję nowe życie wyrzuconym materiałom, przekształcając je w monumentalne dzieła sztuki. Moim celem jest stworzenie 1 000 Trolli z recyklingu na całym świecie – mówi artysta.
Twórczość Dambo łączy piękno z odpadami oraz ducha przygody, który towarzyszy poszukiwaniu jego prac, często ukrytych w naturalnych zakątkach. Kluczowym elementem jego projektów jest zaangażowanie lokalnych społeczności – od zbierania odpadów po utrzymanie instalacji.
– Zaangażowanie ludzi jest nieodzowne. Mogę być przykładem, ale cały świat musi przestać marnować – podkreśla Thomas Dambo.
Trzcinowisko na blokowisku
Przykładem zaangażowania społecznego jest projekt warszawski „Trzcinowisko” autorstwa Diany Lelonek. Instalacja łączy pamięć o przeszłości z wizją ekologicznej przyszłości. Projekt przypomina o Kibucu Grochów – największym żydowskim gospodarstwie rolnym w Europie Środkowo-Wschodniej, gdzie przed wojną produkowano maty budowlane z trzciny (Phragmites australis). Te skromne wyroby pozostawiły trwały ślad, nadal obecny w murach grochowskich budynków, stając się symbolicznym nośnikiem pamięci. W swoim projekcie Lelonek zwraca uwagę na rolę roślin jako świadków procesów historyczno-społecznych, rzadko obecnych w publicznej debacie. Jednak „Trzcinowisko” to nie tylko pomnik – to funkcjonalna przestrzeń ekologiczna. Jako ogród deszczowy, instalacja gromadzi wodę opadową i wspiera bioróżnorodność, tworząc schronienie dla ptaków, żab i owadów. Tym samym autorka zachęca społeczność do refleksji nad środowiskiem naturalnym.
Apartamenty dla ptaków – czy lubią luksusy?
Innym przykładem skłaniającym do zatrzymania się i podumania o naturze jest warszawska grupa rzeźb pt. „Kolonia”, Jana Sajdaka (sfinansowana z budżetu MKiDN). Wiklinowe moduły zostały tak zaprojektowane, by zachęcić ptaki (autor projektu liczy szczególnie na szpaki i wróblowate) do założenia w nich gniazd. Z tego co wiadomo, nie były robione próby wykorzystania wikliny jako materiału do budek dla ptaków. To eksperyment. Artysta ma nadzieję, że ptaki założą gniazda w tych zaprojektowanych dla nich „apartamentowcach wielorodzinnych”, a wtedy będziemy mogli mówić o rzeźbie służącej różnym gatunkom odbiorów: dla ludzi do oglądania, dla ptaków do mieszkania.
Sztuka od zawsze była medium, które artyści wykorzystywali do wyrażania swoich poglądów i protestowania przeciwko niesprawiedliwościom. W kontekście ekologii artyści tworzą dzieła, które mają na celu zwrócenie uwagi na destrukcyjne działania człowieka i mobilizowanie do zmiany.
Podzielcie się w komentarzach! Czy w Waszej okolicy znajdują się przykłady instalacji artystycznych, które w kreatywny sposób angażują się w ochronę środowiska? A może macie pomysły na takie projekty, które warto byłoby zrealizować w ramach budżetów partycypacyjnych? Czekamy na Wasze inspiracje i historie!
****
Inny artyści, którzy w swojej twórczości wykorzystują sztukę jako narzędzie do budowania świadomości ekologicznej i zachęcają do troski o środowisko naturalne.
Cecylia Malik (Polska) – już wypowiadała się dla nas.
Znana z projektów takich jak „365 Drzew”, w którym codziennie przez rok wspinała się na inne drzewo, aby zwrócić uwagę na problem deforestacji. Kolejnym ważnym projektem był „Matki Polki na wyrębie”, który sprzeciwiał się wycince Puszczy Białowieskiej. Jej twórczość łączy performans, fotografię i aktywizm ekologiczny.
Julita Wójcik (Polska)
Artystka znana z pracy „Obieranie ziemniaków” często nawiązuje do natury i problemów związanych z urbanizacją. Jej akcje artystyczne, takie jak sadzenie drzew czy praca nad instalacjami z naturalnych materiałów, mają na celu zwrócenie uwagi na zrównoważony rozwój.
Agnes Denes (Węgry/USA)
Pionierka sztuki ziemi. Jej najbardziej znany projekt to „Wheatfield – A Confrontation” (1982), w którym posadziła pole pszenicy w centrum Manhattanu, aby skonfrontować rozwój miast z problemem głodu i degradacji środowiska. Jej projekty są monumentalne, a ich celem jest refleksja nad długofalowym wpływem ludzi na planetę.
Olafur Eliasson (Dania)
Jego instalacje artystyczne poruszają kwestie związane z klimatem i naturą, np. „Ice Watch”, gdzie sprowadził topniejące bryły lodu z Grenlandii, by zwrócić uwagę na globalne ocieplenie. W swoich projektach często wykorzystuje światło, wodę i naturalne materiały, zachęcając do refleksji nad zmianami klimatu.
Andy Goldsworthy (Wielka Brytania)
Tworzy tymczasowe rzeźby w naturze, używając materiałów takich jak kamienie, liście, lód czy drewno. Jego prace mają charakter efemeryczny i podkreślają piękno oraz ulotność natury, przypominając o potrzebie jej ochrony.
