Książki mogą ratować Ziemię, a biblioteki stają się miejscami, które uczą nas dbać o środowisko. O ekologicznych projektach i „Bibliotece rzeczy” opowiada Eva Hackenberg z Goethe-Institut w Warszawie.
Katarzyna Kamyczek: Skąd pomysł, by uczynić biblioteki miejscami promującymi zrównoważony rozwój?
Eva Hackenberg: Biblioteki odgrywają istotną rolę w ochronie klimatu – już samo wypożyczanie książek, czyli „dzielenie się” nimi, ogranicza konieczność zakupu nowych egzemplarzy, oszczędza papier i chroni drzewa.
Koncepcja „Zielonej Biblioteki” istnieje od lat 70., a od lat 90. skupiano się głównie na rozbudowie/przebudowie bibliotek i oszczędności energii. Już w 2018 roku Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotekarskich (IFLA) opublikowała raport „Sustainability is Libraries’ Business: Libraries and Sustainable Development”, który prezentuje wzorce, partnerów edukacyjnych i możliwości działania.
Publikacja pokazuje, w jaki sposób biblioteki mogą wykorzystać swoje zaangażowanie i potencjał, aby wspierać zrównoważony rozwój w trzech kluczowych obszarach:
– Prezentacja zrównoważonych technik budowlanych i usług; Jako przykład można podać, że biblioteki aktywnie podejmują kroki w celu wykorzystania metod budowlanych, które zmniejszają zużycie energii i wody, modernizują istniejące budynki przy użyciu nowoczesnych technologii oraz wykorzystują cechy architektoniczne, aby ograniczyć potrzebę stosowania klimatyzacji. Tam, gdzie powstają nowe biblioteki, zwraca się uwagę na ich lokalizację w pobliżu transportu publicznego lub w odległości dogodnej dla rowerzystów, aby jak najwięcej osób mogło z nich korzystać. Istnieje jednak wiele innych przykładów.
– Promowanie wiedzy i działań na rzecz zrównoważonego rozwoju w społecznościach lokalnych;
– Wspieranie badań dotyczących zrównoważonego rozwoju. Biblioteki odgrywają również kluczową rolę na uniwersytetach i w ośrodkach badawczych, dostarczając zasoby, których potrzebują studenci i naukowcy. Oprócz samego udostępniania książek i czasopism oferują cenne szkolenia i wsparcie w zakresie optymalnego wykorzystania dostępnych informacji. Ta praca jest szczególnie istotna w obszarze zrównoważonego rozwoju, który z natury jest zagadnieniem interdyscyplinarnym, łączącym idee i podejścia z różnych dziedzin nauki.
Bogactwo materiałów na temat tego, co biblioteki i bibliotekarze mogą zrobić, znajdą Państwo na stronie sekcji ENSULIB (Environment, Sustainability and Libraries):
https://www.ifla.org/units/environment-sustainability-and-libraries/
Co robicie w Goethe-Institut?
Oferujemy „Bibliotekę rzeczy”. Często kupujemy drogie przedmioty, których używamy tylko raz albo bardzo rzadko. Nie tylko zabierają one miejsce w naszych mieszkaniach, ale też ze względu na ich masową produkcję zagrażają ograniczonym zasobom Ziemi. Z pomocą przychodzi biblioteka rzeczy, która oferuje innowacyjną, praktyczną i przyjazną dla środowiska opcję korzystania z przedmiotów. Zachęca ona do ich wypożyczania zamiast kupowania oraz wnosi wkład w zrównoważony rozwój i świadomą konsumpcję. W naszej „Bibliotece rzeczy” każdy zainteresowany może wypożyczyć aż 60 różnych przedmiotów! Okres wypożyczenia: 3 tygodnie.
Co jest potrzebne? Jedynie bezpłatna karta biblioteczna, którą można łatwo otrzymać na miejscu. Serdecznie zapraszamy do korzystania z naszej Biblioteki rzeczy.
Jakie inicjatywy ekologiczne realizujecie Państwo?
W latach 2023 i 2024 wspólnie z Polskim Stowarzyszeniem Zero Waste zorganizowaliśmy w naszej bibliotece kawiarenki naprawcze (Repair Café), promując jednocześnie ofertę naszej „Biblioteki rzeczy”.
Od 2025 roku współpracujemy z Fundacją Mody Cyrkularnej. W tym roku, podczas „Tygodnia Bibliotek” w maju oraz w październiku w ramach wydarzenia „Wiele twarzy T-shirta”, oferowaliśmy w naszej bibliotece warsztaty dla klas szkolnych, wymiany ubrań oraz inne aktywności.
Przy obu okazjach przygotowaliśmy dodatkowe atrakcje, takie jak wymiana roślin, kuracje dla roślin, a także wystawy książek poświęcone tematyce zrównoważonego rozwoju, nazwaliśmy te propozycje „zielonym zakątkiem”.
A czy mamy jakieś inne przykłady bibliotek angażujących się w podobne działania?
Według naszej wiedzy jesteśmy jedyną instytucją w Polsce oferującą „Bibliotekę rzeczy”. Spośród 87 bibliotek Goethe-Institut na całym świecie, 18 posiada taką ofertę.
W odniesieniu do pozostałych działań, obejmują one m.in.:
W tym roku dziesięć placówek Goethe-Institut w Europie zrealizowało projekt „BiblioGreen – Rezydencje biblioteczne dla zrównoważonego rozwoju”. Celem inicjatywy było wspólne tworzenie wizji zrównoważonego rozwoju, dzielenie się wiedzą oraz kształtowanie bibliotek jako żywych przestrzeni odpowiedzialności ekologicznej i społecznej przyszłości.
Projekt koncentrował się na trzech głównych obszarach:
– Biblioteki jako centra kompetencyjne w zakresie zrównoważonego rozwoju – opracowywanie i wdrażanie formatów edukacyjnych dotyczących recyklingu, ekologii i gospodarki o obiegu zamkniętym.
– Biblioteki jako miejsca sieciowania – wspieranie wymiany doświadczeń pomiędzy bibliotekarzami, ekspertkami, dziennikarzami i aktywistkami zajmującymi się ekologią i zrównoważonym rozwojem.
– Biblioteki jako źródło impulsów dla przemian społecznych – trwałe wprowadzanie zasad zrównoważonego rozwoju do codziennego funkcjonowania bibliotek.
W Polsce odbyła się tygodniowa rezydencja Agaty Zgliczyńskiej, założycielki i prezeski Fundacji Mody Cyrkularnej, w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie. W ramach projektu zorganizowano wydarzenie „Tydzień Cyrkularny”, łączące kulturę, edukację i ekologię.
Czy polskie biblioteki mogą również brać udział w takich inicjatywach? Gdzie mogą się zgłaszać?
Oczywiście. Współpracujemy z Fundacją Mody Cyrkularnej, która z kolei współpracuje z kilkoma bibliotekami w Polsce. Jeśli chodzi o biblioteki, to na przykład jednym z punktów kontaktowych dla polskich bibliotek jest między innymi Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, które prowadzi stronę internetową poświęconą tematyce zrównoważonego rozwoju: www.sbp.pl
Co uważa Pani za największe zagrożenie środowiskowe dzisiaj i jak możemy skutecznie mu przeciwdziałać?
Jako bibliotekarka mogę podkreślić, że biblioteki również mają obowiązek na różne sposoby stawiać czoła wyzwaniom społecznym naszych czasów – pełniąc rolę wzorców, partnerów edukacyjnych oraz podmiotów umożliwiających działania.
Wiele inspiracji dotyczących możliwego zaangażowania bibliotek znajdą Państwo na stronie sekcji ENSULIB. Tam znajduje się tłumaczenie definicji „Czym jest zielona biblioteka” przygotowane przez ENSULIB w języku polskim dostępne jest w pliku IFLA-GreenLibraryDefinition_PL.pdf na tej stronie.
Życzę wszystkim bibliotekarzom i bibliotekom powodzenia oraz sukcesów w działaniach na rzecz zrównoważonego rozwoju.
fot. tytułowa: Priscilla Du Pree | unsplash.com
