Nikt nie spodziewał się, że pomysł na stworzenie pierwszego parku narodowego przyjęty zostanie na całym świecie jako jeden ze standardów ochrony przyrody. Ich początków należy szukać w Stanach Zjednoczonych, kiedy to utworzono w 1872 r. Park Narodowy Yellowstone. Od tamtego momentu parki narodowe powstają w każdym kraju na świecie. Obecnie największym takim obszarem jest Park Narodowy  Vatnajökull w Islandii. Najstarszym Europejskim Parkiem Narodowym jest Park Narodowy Sarek w Szwecji, powstały w 1909 roku. Zobaczmy zatem, jak tworzone są parki narodowe w Polsce.

Według powszechnie przyjętej definicji parki narodowe to obszary chronione, wydzielone ze względu na posiadane walory przyrodnicze, naukowe lub kulturowe. Ich zadaniem jest zachowanie w naturalnym stanie cennych walorów środowiskowych i przyrodniczych. Zazwyczaj na terenie parku znajduje się wiele siedlisk zagrożonych gatunków roślin, grzybów lub zwierząt. Pod ochroną znajdują się również walory przyrody ożywionej i krajobraz parku narodowego.

W Polsce pomysł na pierwsze parki ochrony przyrody powstały w drugiej połowie XIX wieku. W okolicach Tatr rozwijające się przemysł górniczy i hutniczy zagrażał tatrzańskiej przyrodzie i środowisku. Kiedy okoliczne złoża zostały wyczerpane z surowców a przemysł drzewny i papierniczy nie był opłacalny – Towarzystwo Ochrony Tatr Polskich rozpoczęło zbieranie funduszy na wykup Tatr na rzecz przyszłego parku narodowego. Co ciekawe, hrabia Władysław Zamoyski w 1889 roku wykupił za własne pieniądze na licytacji dobra tatrzańskie po ich poprzednich właścicielach – Ludwigu Eichbornie i Magnusie Peltzu – dzięki czemu możliwa stała się odbudowa zniszczonego środowiska.

W XX wieku do walki o park narodowy w Tatrach wkroczył Jan Gwalbert Pawilkowski, który co ciekawe, był współtwórcą ustawy o ochronie przyrody z 1934 roku. Planowano utworzenie rezerwatów przyrody nie tylko w Tatrach ale także na Babiej Górze, w Gorcach i Pieninach.

Parki narodowe w Tatrach został utworzone stosunkowo późno jak na podjęte starania, bo dopiero w 1955 roku utworzono Tatrzański Park Narodowy. Najwcześniej utworzonym parkiem narodowym jest Pieniński Park Narodowy, powstały 1 czerwca 1932 r. Najmniejszym parkiem jest natomiast Ojcowski Park Narodowy, otwarty w 1954 roku, choć starania podejmowane były już w lata dwudziestych XX wieku. Wiele trudności nastręczały kwestie finansowe, rozwiązania prawne i brak (jak na tamte czasy) szerszego zainteresowania społeczeństwa tą kwestią.

Należy nadmienić, że w wielu miejscach w Polsce istniała realna trudność utworzenia parków narodowych, gdyż brakowało odpowiednich przepisów prawa. Ustawa prawo o ochronie przyrody z 1934 roku jak wiele aktów prawnych nie przetrwała wojny i w konsekwencji uchwalono w 1949 roku w całej Polsce powojenną ustawę o ochronie przyrody. Na jej mocy powołano 16 parków narodowych z planami na dwa następne.

Parki narodowe funkcjonują zgodnie z regulacjami zawartymi w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55, z późn. zm.), będąc jednocześnie formą ochrony przyrody oraz podmiotem instytucjonalnym jako państwowa osoba prawna. Organem nadzorującym działalność parków narodowych, zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody jest minister właściwy do spraw środowiska.

Parki narodowe niewątpliwie są skarbnicą wiedzy o otaczającym nas świecie i przyrodzie. Dlatego ich powstanie jest kluczowe z punktu edukacji przyszłych pokoleń, aby również nasze dzieci mogły cieszyć się pięknym krajobrazem i podziwiać góry, doliny i rozległe puszcze. Jak widać wiele lat temu, gdyby nie wola i determinacja społeczników nie byłoby możliwe utworzenie chronionych obszarów, które udało się wykupić i uchronić przed zniszczeniem. W okresie powojennym brak przepisów prawnych powodowała paraliż w tworzeniu takich instytucji, co stało się możliwe po 1949 roku, co patrząc z perspektywy globalnej, należy ocenić jako bardzo późny czas na tworzenie parków narodowych (w porównaniu do USA). Dlatego teraz, gdy w Polsce funkcjonuje ustawa, pozwalająca na ochronę przyrody w formie obszarów chronionych i tworzenie parków narodowych,  należy jak najbardziej z tego korzystać. To właśnie dzięki prawidłowym regulacjom w parkach narodowych prowadzone są badania zwiększające szanse zagrożonych gatunków na zwiększenie populacji lub ochrona pomników przyrody. Parki narodowe niewątpliwie są klejnotem polskiej przyrody i gorąco zachęcam do wspierania tych instytucji. Może kolejne wakacje uda się zaplanować tak, aby odwiedzić chociaż dwa z nich?

 

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55, z późn. zm.),
  2. https://malopolskatogo.pl/artykul/jak-powstaja-parki-narodowe/
  3. http://www.ojcowskiparknarodowy.pl/
  4. https://tpn.pl/
  5. https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_Narodowy_Yellowstone
Nazywam się Kamil i jestem studentem V roku stacjonarnych studiów prawniczych na Wydziale Prawa i Administracji UAM. Mój grafik wypełniają studia, praktyki w kancelarii a weekendowo jestem kierownikiem w restauracji. Postaram się zainteresować Was, drodzy czytelnicy, artykułami, felietonami oraz moimi spostrzeżeniami, wobec tego, co dzieje się wokół Nas w kwestii szeroko pojętej ekologii. Postaram się spojrzeć na ów temat z różnych perspektyw – prawniczej, społecznej oraz po prostu studenckiej. Prywatnie jestem miłośnikiem kuchni włoskiej i japońskiej a podczas gotowania czas umilają mi audycje dobrze Państwu znanego podróżnika oraz odkrywcy smaków - Roberta Makłowicza.

Skomentuj. Jesteśmy ciekawi Twojej opinii!